Kalejdoskop. Podróżnicy, reporterzy i badacze Wschodu w Rzeszowie

Pierwszą podróż publiczność rozpocznie od Kazachstanu. O kraju położonym między Rosją a Chinami opowie Wojciech Górecki, reporter, analityk Ośrodka Studiów Wschodnich i były dyplomata.

Górecki jest autorem książek poświęconych Kaukazowi i Azji Centralnej. Napisał m.in. "Planetę Kaukaz" oraz "Wieczne państwo. Opowieść o Kazachstanie". Za swoją twórczość reporterską otrzymał wiele wyróżnień. Wśród nich znalazł się Bursztynowy Motyl. Był też nominowany do Nagrody Nike.

Kazachstan nie zachwyca od pierwszego spojrzenia. Ogromne przestrzenie stepu mogą sprawiać wrażenie monotonnych. Kraj ma jednak wiele miejsc i historii, które odkrywają swoje znaczenie dopiero z czasem.

Jest też wyjątkowo rozległy. Jego powierzchnia jest około dziewięciokrotnie większa od Polski. Przejazd przez kraj drogą lądową zajmuje kilka dni.

W polskiej pamięci Kazachstan często funkcjonuje jako część Sybiru. Kojarzy się z zesłaniami, łagrami i poligonem atomowym w rejonie Semipałatyńska. To także wysychające Morze Aralskie i kosmodrom Bajkonur.

Podczas spotkania Górecki opowie o własnych podróżach. Pokaże też codzienność kraju, którego bogactwem są m.in. ogromne zasoby ropy. Jednocześnie jego położenie między dwoma potężnymi sąsiadami ma ogromne znaczenie dla jego współczesnej historii.

Polacy w krainie malowanych monastyrów

Z Azji Centralnej uczestnicy przeniosą się na rumuńską Bukowinę. Przewodnikiem będzie Michał Torz – archeolog, dziennikarz i reżyser, specjalizujący się w Rumunii i Mołdawii.

Torz ukończył archeologię na Uniwersytecie Wrocławskim oraz podyplomowe studia wschodnie na Uniwersytecie Warszawskim. Jest autorem przewodników oraz licznych artykułów i analiz. Pracuje w Polskiej Agencji Prasowej.

Bukowina leży w północno-wschodniej części Rumunii. Historycznie była częścią Mołdawii. Przez blisko 150 lat znajdowała się jednak pod panowaniem Habsburgów.

Śladem tej historii jest wielokulturowość regionu. Żyli tu także Polacy. Przed laty ich społeczność liczyła nawet kilkadziesiąt tysięcy osób. Dziś pozostało ich nieco ponad dwa tysiące.

Potomkowie osadników z Małopolski oraz górali z pogranicza polsko-słowackiego zachowali język, religię i tradycje. W kilku miejscowościach nadal stanowią większość.

Bukowina przyciąga również zabytkami. Jednym z jej symboli są barwnie zdobione monastyry związane z czasami hospodara Stefana Wielkiego.

Inflanty i ślady Rzeczypospolitej

Kolejna opowieść przeniesie uczestników na tereny dzisiejszej Łotwy i Estonii. O dawnych Inflantach opowie Mirek Osip-Pokrywka.

To fotograf, dziennikarz, podróżnik i wydawca książek. Od ponad 20 lat profesjonalnie zajmuje się fotografią podróżniczą. Jego dorobek obejmuje liczne wystawy i publikacje. Za album "Lwów i Ziemia Lwowska" otrzymał Nagrodę FENIKS.

Inflanty były przez wieki miejscem rywalizacji europejskich potęg. O region walczyły m.in. Rosja, Szwecja i Rzeczpospolita Obojga Narodów.

Swoje siedziby miały tu polsko-inflanckie rody. Wśród nich byli Borchowie, Hylzenowie, Korffowie, Manteufflowie, Platerowie, Tyzenhausowie i Zyberkowie.

Osip-Pokrywka poszuka odpowiedzi na pytanie, co z polskiego dziedzictwa przetrwało w Inflantach do dziś. W opowieści pojawią się m.in. Dorpat, Wenden i Parnawa. Nie zabraknie także historii Kircholmu oraz pierwszych starć z udziałem polskich czołgów.

Bohaterami będą również konkretne postaci. Wśród nich Stanisław Stadnicki, Emilia Plater i Gustaw Manteuffel. Publiczność dowie się także, ilu polskich prezydentów studiowało na inflanckich uczelniach.

Rowerem przez kraj, którego już nie ma

Na trasę przez II Rzeczpospolitą zabiorą publiczność Aleksandra i Daniel Sienkiewiczowie, znani jako Loverowi.

Para podróżuje po Polsce i Europie na rowerach z sakwami. Cenią niezależność i możliwość poznawania miejsc z bliska. Swoje wyprawy pokazują w filmach, mediach społecznościowych i podczas spotkań podróżniczych.

Są autorami trzech przewodników: "Szlaki rowerowe Polski", "Polska na rowerze" oraz "Szlaki rowerowe Europy".

Ich wystąpienie będzie relacją z podróży śladami Bernarda Newmana. Brytyjski podróżnik przejechał Polskę w 1934 roku. Wyprawa stała się podstawą książki "Rowerem przez II RP".

Loverowi odwiedzili miejsca, które niemal sto lat wcześniej przemierzał Newman. Sprawdzili, jak zmieniły się przez dekady. Ich trasa liczyła ponad 5 tys. kilometrów.

Podróżowali z namiotem. Po drodze spotykali ludzi i poznawali lokalne historie. Wśród nich byli m.in. miłośnicy dobrego wojaka Szwejka, polscy Tatarzy oraz arcymistrz Polski w zażywaniu tabaki.

Wyprawa została nominowana do nagrody Kolosy w kategorii „Podróże”.

Autostopem do syberyjskich diamentów

Ostatnim przystankiem będzie Jakucja. Jerzy Arsoba opowie o wyprawie do gigantycznych kopalni diamentów na północy Syberii.

Arsoba jest podróżnikiem, fotografem i organizatorem turystyki. To także piechur długodystansowy i kolekcjoner kokeshi.

W 2012 roku wraz z fotografem Igorem Skawińskim wyruszył w podróż przez Jakucję. Przemieszczali się autostopem i pieszo. W ciągu niemal trzech tygodni pokonali ponad 4 tys. kilometrów.

Dotarli do ogromnych odkrywkowych kopalni diamentów. Wyprawa była kolejnym etapem ich podróży po rosyjskim Dalekim Wschodzie. Jej początkiem było marzenie, które narodziło się podczas wcześniejszej wyprawy Kołymskim Traktem z Magadanu do Jakucka.

Pięć spotkań w jeden dzień

Kalejdoskop: Wschód odbędzie się 27 września 2026 roku w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie przy ul. Okrzei 7. Wydarzenie potrwa od godz. 13 do 19.

Spotkania mają pokazać Wschód przez pryzmat osobistych doświadczeń. Będą opowieści o historii, kulturze, polskich śladach i współczesnych podróżach.

Kalejdoskop: Wschód jest wydarzeniem towarzyszącym Festiwalowi Dziedzictwa Kresów 2026 i zostało dofinansowane przez Województwo Podkarpackie.

Bilet na jedną prelekcję kosztuje 5 zł. Karnet na wszystkie pięć spotkań – 15 zł. Bilety są na stronie: bilety.kulturapodkarpacka.pl.

Program

- 13:00–13:10 – Otwarcie Kalejdoskopu: Wschód

- 13:10–14:10 – Wojciech Górecki: Opowieść o Kazachstanie

- 14:20–15:20 – Michał Torz: Polacy w krainie malowanych monastyrów – rumuńska Bukowina

- 15:30–16:30 – Mirek Osip-Pokrywka: Inflanty: Zapomniana kraina I Rzeczypospolitej. Polskie ślady na Łotwie i w Estonii

- 16:40–17:40 – Aleksandra i Daniel Sienkiewiczowie (Loverowi): Wyprawa rowerowa do kraju, który już nie istnieje. Rowerem przez II RP

- 17:50–18:50 – Jerzy Arsoba: Dziurawa Syberia, czyli autostopem do gigantycznych kopalni diamentów