Publikacja obejmuje lata 2025–2026. Dokumentuje przejawy rasizmu, antysemityzmu, ksenofobii i agresji wobec mniejszości. Autorzy opisują zarówno konkretne akty przemocy, jak i wypowiedzi polityków, działaczy oraz zachowania na stadionach.
Incydenty na Podkarpaciu
Rzeszów – pochwała rasistowskiego zabójcy
16 stycznia 2025 roku Mikołaj Piotrowski, prezes katowickiego oddziału stowarzyszenia KoLiber i działacz Polskiego Koła Monarchistycznego, opublikował na platformie X wpisy gloryfikujące Janusza Walusia.
„Janusz Waluś jest bohaterem. Zasługuje na pomnik w swoim rodzinnym Zakopanem” – napisał.
Waluś spędził 29 lat w więzieniu w Republice Południowej Afryki za rasistowskie zabójstwo Chrisa Haniego. Piotrowski wcześniej kandydował do Rady Miejskiej Tyczyna z listy Konfederacji. Był również wiceliderem rzeszowskiego koła Młodzi dla Wolności.
Korczyna – dewastacja żydowskiego cmentarza
8 kwietnia 2025 roku Urząd Gminy Korczyna zawiadomił policję o dewastacji żydowskiego cmentarza przy ul. Wierzbowej.
Na grobie Wolfa i Dawida Leiba Kirschnerów, ojca i syna zamordowanych przez hitlerowców w 1942 roku, znaleziono popielisko po spalonych oponach. Podobne ślady odkryto w innych częściach nekropolii. Przy jednym z grobów wykopano również dół.
O zdarzeniu stowarzyszenie poinformował Krzysztof Bielawski z Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Opiekę nad cmentarzem sprawuje gmina. Jej przedstawiciele potępili dewastację, podkreślając historyczne i religijne znaczenie tego miejsca.
Dębica – antysemickie okrzyki podczas derbów
9 kwietnia 2025 roku podczas meczu Pucharu Polski Igloopol Dębica – Wisłoka Dębica pseudokibice obu drużyn wykrzykiwali antysemickie hasła.
W pierwszej połowie kibice Wisłoki skandowali: „Łowcy pejsów!”. Po przerwie odpowiedzieli im fani Igloopolu: „Jude, Jude Wisłoka!”.
Stalowa Wola – nazistowska symbolika na stadionie
13 marca 2026 roku podczas meczu Stali Stalowa Wola ze Śląskiem II Wrocław miejscowi pseudokibice wywiesili transparent z symbolem Totenkopf.
To charakterystyczna trupia czaszka wykorzystywana przez SS. Znajdowała się na mundurach członków formacji odpowiedzialnych między innymi za pilnowanie niemieckich obozów koncentracyjnych.
Materiał reklamowy • Chcesz tu być? Dodaj inwestycję
Pruchnik – Janusz Waluś na trybunach
19 kwietnia 2026 roku podczas meczu Start Pruchnik – Czuwaj Przemyśl na trybunach pojawił się Janusz Waluś. Towarzyszyli mu kibice przyjezdnej drużyny.
Waluś pozował do zdjęć w szaliku z krzyżem celtyckim, symbolem wykorzystywanym przez środowiska rasistowskie i skrajnie prawicowe. W tle znajdował się transparent „Good night left side”. Przedstawiał mężczyznę kopiącego leżącego człowieka.
Stalowa Wola – kolejny transparent z Totenkopf
24 kwietnia 2026 roku podczas meczu Stali Stalowa Wola z Rekordem Bielsko-Biała pseudokibice gospodarzy ponownie wywiesili transparent z symbolem Totenkopf.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że podobne symbole pojawiały się na stadionie już wcześniej.
Jarosław – krzyż celtycki na meczu JKS
25 kwietnia 2026 roku podczas spotkania JKS Jarosław – Igloopol Dębica pseudokibice gospodarzy wywiesili na ogrodzeniu stadionu baner z krzyżem celtyckim.
Według autorów publikacji symbol ten jest wykorzystywany przez środowiska skrajnie prawicowe i oznacza poparcie dla idei wyższości białej rasy.
Ustrzyki Dolne – rasistowski symbol podczas meczu
27 września 2026 roku podczas spotkania Bieszczadów Ustrzyki Dolne z Brzozovią Brzozów kibice drużyny gości wywiesili baner z krzyżem celtyckim.
Stowarzyszenie zalicza go do symboli wykorzystywanych przez ruchy rasistowskie i skrajnie prawicowe.
Karolina Pikuła i jej "podmianki etniczne"
W „Brunatnej Księdze” znalazły się również dwa wydarzenia poza Podkarpaciem, w których uczestniczyła Karolina Pikuła, przewodnicząca Korony Rzeszów.
Pierwsze miało miejsce 12 kwietnia 2025 roku podczas konwencji wyborczej Grzegorza Brauna w Krakowie. Pikuła zapowiadała wystąpienie Sławomira Ozdyka, właściciela agencji ochroniarskiej działającej w Berlinie. Przedstawiła go jako „prawdziwego pacyfikatora inżynierów z nożami w zębach”. To pogardliwe określenie migrantów, wykorzystywane przez środowiska skrajnej prawicy.
Następnie Ozdyk wygłosił przemówienie wymierzone w muzułmanów. Mówił między innymi o rzekomym zagrożeniu ze strony migrantów z Afryki i wzywał: „Zero meczetów w Polsce!”.
Drugie wydarzenie opisano pod datą 31 stycznia 2026 roku. Chodzi o Kongres Inicjatyw Narodowych, Gospodarczych i Samorządowych (KINGS), zorganizowany przez Konfederację Korony Polskiej Grzegorza Brauna w Łochowie.
Pikuła prowadziła tam panel „Demografia – bezpieczeństwo życia i rodziny”. W swoim wystąpieniu powiedziała: „Nie wiem jak państwo, ale mi nie będzie się chciało robić ani na Ukraińców, ani na muzułmanów, ani na jakąkolwiek inną nację, która chciałaby […] doprowadzić do podmianki etnicznej w naszym kraju”.
Autorzy raportu zaliczyli tę wypowiedź do przykładów ksenofobicznych treści pojawiających się podczas kongresu. W publikacji opisali również inne wystąpienia uczestników wydarzenia, zawierające antysemickie i antyukraińskie treści oraz teorie spiskowe.
Czym jest Brunatna Księga?
„Brunatna Księga” to prowadzony od lat przez Stowarzyszenie „Nigdy Więcej” katalog przypadków rasizmu, ksenofobii i przemocy motywowanej uprzedzeniami.
Organizacja powstała w 1996 roku. Jej założycielem i pierwszym redaktorem księgi był Marcin Kornak, który zmarł w 2014 roku.
Publikacja dokumentuje m.in. rasistowskie pobicia, mowę nienawiści, akty dyskryminacji, dewastacje cmentarzy i miejsc pamięci, nacjonalistyczne manifestacje oraz symbole i hasła pojawiające się na stadionach. Autorzy uwzględniają także wypowiedzi osób publicznych i polityków.
Wprowadzenie do najnowszego wydania zwraca uwagę na narastające przejawy antysemityzmu i wrogości wobec mniejszości. Autorzy wskazują między innymi na wypowiedzi Grzegorza Brauna negujące prawdę historyczną o Zagładzie Żydów, w tym słowa: „Auschwitz z komorami gazowymi to niestety fake”.
– Braun posuwa się coraz dalej w szerzeniu antysemickiej nienawiści i znajduje w tym naśladowców. Rozzuchwaliła go wieloletnia bezkarność – mówi dr Anna Tatar, współautorka publikacji.
Redakcję raportu przygotowali dr Anna Tatar i dr hab. Rafał Pankowski. We współpracy uczestniczyli Łukasz Jakubowski, dr Jacek Raszewski i Jakub Wardak.
Najnowsze wydanie liczy 223 strony. Ukazało się 9 listopada, w Międzynarodowym Dniu Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem. Data ta upamiętnia rocznicę Nocy Kryształowej – pogromu Żydów przeprowadzonego przez nazistów w Niemczech w nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku.
Komentarze
Zaloguj się
Utwórz konto